والد بودن یکی از پرچالشترین تجربههای زندگیست. هرچند عشق و تعهد به فرزند نیرویی قوی در والدین ایجاد میکند، اما در بسیاری از لحظات، والدین با احساس ناتوانی، تردید، خشم، یا اضطراب مواجه میشوند و نمیدانند چگونه باید با فرزندشان ارتباطی امن، رشددهنده و متعادل برقرار کنند. مشاوره والدین در این میان، میتواند فضایی برای تأمل، بازیافتن اعتمادبهنفس، و یافتن راههایی واقعبینانه و انسانی برای بودن با کودک یا نوجوان فراهم کند.
نگاهی تحلیلی بر فرزندپروری از منظر روابط ابژه
نظریهپردازان روابط ابژه، همچون ملانی کلاین، دونالد وینیکات، و بعدها فربرن و بیون، نشان دادند که تجربهی والد بودن، خود آغشته به روابط گذشتهی فرد است. از این منظر، رابطهی والد و فرزند تنها یک رابطهی بیرونی نیست، بلکه صحنهایست برای بازنمایی و بازآفرینی روابط اولیهی والد با مراقبان خودش. در این رویکرد، والد «بهاندازهکافی خوب» کسیست که بتواند به تدریج نیازهای کودک یا نوجوان را از فرافکنیهای درونی خود جدا کرده، به واقعیت روانی فرزند پاسخ دهد نه به خیالهای ناخودآگاه خود.
رشد روانی کودک و نوجوان در بستری از «رابطهی نگهدارنده» شکل میگیرد—رابطهای که شامل درک هیجانی، تحمل تنشهای رشدی، و ظرفیت تأمل و همدلیست. مشاوره والدین با رویکرد روابط ابژه، کمکیست برای شناسایی نقاطی که در آنها رابطهی والد-فرزند ممکن است در اثر تعارضهای درونی والد مخدوش شده باشد.
مشاوره والدین نوجوان: عبور از مرزهای جدید
نوجوانی مرحلهایست پر از دگرگونیهای هیجانی، بدنی و ذهنی. در این دوره، نوجوان نهتنها نیاز به استقلال دارد، بلکه در عین حال هنوز به حضور تنظیمکنندهی والد وابسته است. این وضعیت دوسویه، بسیاری از والدین را در موقعیتی مبهم قرار میدهد؛ آنها نمیدانند تا کجا باید کنترل کنند و از کجا رها کنند.
مشاوره والدین نوجوان، به والدین کمک میکند تا بتوانند مرزهای تازهای در رابطه با فرزندشان تعریف کنند—مرزهایی که نه کنترلگرانه و نه رهاکننده باشند، بلکه بتوانند «نگهدارنده»ی روان نوجوان در مواجهه با بحرانهای هویتی، اجتماعی و هیجانی باشند. در بسیاری از موارد، گفتوگو دربارهی تجربیات نوجوانی خود والد نیز میتواند درک عمیقتری از رابطهی اکنونی فراهم کند.
در جلسات مشاوره والدین چه میگذرد؟
در این جلسات، فرصتی فراهم میشود تا والد بتواند از تجربهی والد بودن خود حرف بزند—احساسات متناقضش، ناکامیها، ترسها، و نیز امیدها و نگرانیهایش. مشاور تلاش نمیکند نسخهای آماده برای «والد کامل بودن» ارائه دهد، بلکه با تکیه بر رابطهای همدلانه و تحلیلی، والد را یاری میدهد تا بتواند فرزند خود را بهتر ببیند و نیازهایش را از نیازهای شخصی و حلنشدهی خودش جدا کند.
گاهی لازم است به تاریخچهی دلبستگی والد، تجربههای دوران کودکیاش، یا رابطهاش با مراقبان اولیه نیز پرداخته شود تا روشن شود که چه چیزی در مواجهه با کودک یا نوجوان، والد را مضطرب یا ناتوان میکند.
این جلسات برای چه والدینی مناسب است؟
• والدینی که احساس میکنند ارتباط با فرزندشان (کودک یا نوجوان) دشوار یا فرساینده شده
• والدینی که با رفتارهای هیجانی، اضطرابی یا پرخاشگرانهی کودک یا نوجوان مواجهاند و نمیدانند چگونه پاسخ دهند
• والدینی که خود تجربههای آسیبزایی در کودکی داشتهاند و نگراناند این تجربهها در رابطه با فرزندشان بازتولید شود
• مادرانی که پس از زایمان دچار احساساتی چون افسردگی، بیکفایتی یا بیارتباطی با نوزاد شدهاند
• پدرانی که میخواهند نقش پررنگتر و آگاهانهتری در رابطه با کودک یا نوجوان ایفا کنند
• والدینی که از تغییرات دوران نوجوانی فرزندشان احساس سردرگمی یا ترس دارند
هدف نهایی مشاوره والدین چیست؟
هدف این جلسات نه تنها یافتن راهکارهای بیرونی برای مدیریت کودک یا نوجوان، بلکه ایجاد ظرفی درونی در والد برای فکر کردن، نگهداشتن، و معنا دادن به تجربهی والد بودن است. والد با بازسازی توانایی تأمل (mentalization)، میتواند نهتنها فرزند، بلکه خودِ والد را نیز با نگاهی مهربانتر و آگاهتر ببیند.
اگر مایلید فرایند مشاوره را آغاز کنید، میتوانید از طریق بخش تماس سایت وقت مشاوره دریافت کنید.
منابع:
- Klein, M. (1946). Notes on Some Schizoid Mechanisms. International Journal of Psychoanalysis, 27.
- Fairbairn, W. R. D. (1952). Psychoanalytic Studies of the Personality. Tavistock.
- Winnicott, D. W. (1965). The Maturational Processes and the Facilitating Environment. Hogarth Press.
- Fonagy, P., Gergely, G., Jurist, E., & Target, M. (2002). Affect Regulation, Mentalization and the Development of the Self.